Главная страница

Ќазаќстан республикасы президентініѕ жарлыєы


Скачать 400.81 Kb.
НазваниеЌазаќстан республикасы президентініѕ жарлыєы
страница1/3
Дата24.01.2017
Размер400.81 Kb.
ТипДокументы
  1   2   3


ЌАЗАЌСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІЅ ЖАРЛЫЄЫ

Ќазаќстан Республикасында 2006-2016 жылдарєа арналєан Гендерлік

теѕдік стратегиясын бекіту туралы

(2008.15.08. берілген ґзгерістер мен толыќтырулармен)

Ќоєам ґмірініѕ барлыќ салаларында гендерлік теѕдік ќаєидаттарын іске асыру маќсатында ќаулы етемін:

1. Ќоса беріліп отырєан Ќазаќстан Республикасында 2006-2016 жылдарєа арналєан Гендерлік теѕдік стратегиясы бекітілсін (бўдан јрі - Стратегия).

2. Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкіметі, Ќазаќстан Республикасыныѕ Президентіне тікелей баєынатын жјне есеп беретін мемлекеттік органдар, облыстардыѕ, Астана жјне Алматы ќалаларыныѕ јкімдері:

1) ґз ќызметінде Стратегияны басшылыќќа алсын жјне оны іске асыру жґнінде ќажетті шаралар ќабылдасын;

2) ќабылданатын мемлекеттік, салалыќ (секторлыќ) жјне ґѕірлік баєдарламалардыѕ (жоспарлардыѕ) Стратегиямен келісілуін ќамтамасыз етсін.

ЌР Президентініѕ 2006.01.02. № 56 (бўр.ред.ќара); 2008.15.05. № 593 (бўр.ред.ќара) Жарлыєымен 3-тармаќ ґзгертілді

3. Ќазаќстан Республикасыныѕ Президентіне тікелей баєынатын жјне есеп беретін мемлекеттік органдар, орталыќ жјне жергілікті атќарушы органдар жыл сайын 20 ќаѕтарєа Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ жанындаєы Јйелдер істері жјне отбасылыќ-демографиялыќ саясат жґніндегі ўлттыќ комиссияєа Стратегияныѕ іске асырылу барысы туралы аќпарат ўсынсын.

ЌР Президентініѕ 2006.01.02. № 56 Жарлыєымен (бўр.ред.ќара); 2008.15.05. № 593 (бўр.ред.ќара) 4-тармаќ ґзгертілді

4. Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ жанындаєы Јйелдер істері жјне отбасылыќ-демографиялыќ саясат жґніндегі ўлттыќ комиссия жыл сайын 15 аќпанєа Стратегияныѕ іске асырылу барысы туралы Мемлекет басшысын хабардар етіп отырсын.

5. Ќазаќстан Республикасыныѕ Їкіметі:

1) ЌР Президентініѕ 2008.15.05. № 593 Жарлыєымен алып тасталды (бўр.ред.ќара)

2) осы Жарлыќтан туындайтын ґзге де шараларды ќабылдасын.

6. Осы Жарлыќтыѕ орындалуын баќылау Ќазаќстан Республикасы Президентініѕ Јкімшілігіне жїктелсін.

7. Осы Жарлыќ ќол ќойылєан кїнінен бастап ќолданысќа енгізіледі.

Ќазаќстан Республикасыныѕ

Президенті

Н.Ј. Назарбаев

Астана, Аќорда, 2005 жылєы ќарашаныѕ 29-ы.

№ 1677

Ќазаќстан Республикасы

Президентініѕ

2005 жылєы 29 ќарашадаєы

№ 1677 Жарлыєымен

бекітілген

Ќазаќстан Республикасында

2006-2016 жылдарєа арналєан гендерлік теѕдік

Стратегиясы

МАЗМЎНЫ

КІРІСПЕ

Ќазаќстан дїниежїзілік ќоєамдастыќќа кірігуді ґзініѕ сыртќы саясат саласындаєы басымдыєы ретінде айќындады.

Јлем елдерініѕ кґпшілігі ќол ќойєан Біріккен Ўлттар Ўйымыныѕ мыѕжылдыќ декларациясында (2000 ж.) ерлер мен јйелдердіѕ теѕдігін кґтермелеу, јйелдердіѕ ќўќыќтары мен мїмкіндіктерін кеѕейту їшінші мыѕжылдыќтаєы адамзат дамуыныѕ негізгі маќсаттары ретінде айќындалєан.

Ќазіргі кезде бїкіл дїние жїзінде тарихи ќалыптасќан ерлердіѕ јйелдерден басым болу жаєдайы ґзгерістерге ўшырауда. Ґнеркјсібі дамыєан жјне јлеуметтік баєдар алєан елдерде јйелдер ґз ќўќыќтары мен мїмкіндіктерініѕ ерлермен теѕ болуына іс жїзінде ќол жеткізді.

Тјуелсіздік жылдары ішінде Ќазаќстан ерлер мен јйелдердіѕ ќўќыќтары мен заѕды мїдделерін ќорєау саласында да белгілі бір дјрежеде ілгеріледі.

1998 жылы Ќазаќстан БЎЎ-ныѕ Јйелдерге ќатысты кемсітудіѕ барлыќ нысандарын жою туралы конвенциясына ќосылды. БЎЎ-ныѕ "Јйелдердіѕ саяси ќўќыќтары туралы" жјне "Тўрмыс ќўрєан јйелдіѕ азаматтыєы туралы" конвенциялары да бекітілді. Азаматтыќ жјне саяси ќўќыќтар туралы халыќаралыќ пакт пен Экономикалыќ, јлеуметтік жјне мјдени ќўќыќтар туралы пактіге жјне басќаларына ќол ќойылды. Ќазаќстан адам ќўќыќтары туралы барлыєы 60-тан астам халыќаралыќ шартќа ќосылды.

Їкіметтіѕ 2003 жылєы 27 ќарашадаєы № 1190 ќаулысымен Ќазаќстан Республикасындаєы Гендерлік саясат тўжырымдамасы маќўлданды. Ол еліміздегі гендерлік саясаттыѕ негізгі баєыттарын - ерлер мен јйелдердіѕ билік ќўрылымдарына теѕгерімді ќатысуына ќол жеткізуді, јйелдердіѕ экономикалыќ тјуелсіздігі, ґз бизнесін дамытуы мен мансап жолында ілгерілеуі їшін теѕ мїмкіндіктерді ќамтамасыз етуді, отбасындаєы ќўќыќтар мен міндеттердіѕ теѕ жїзеге асырылуы їшін жаєдайлар жасауды, жыныс нышаны бойынша зорлыќ-зомбылыќтан азат болуды айќындады.

2004 жылєы ќыркїйекте Астана ќаласында ґткізілген Ќазаќстан јйелдерініѕ ІЇ Форумында ел Президенті Їкімет пен Отбасы жјне јйелдер істері жґніндегі ўлттыќ комиссияєа аталєан Тўжырымдаманыѕ негізінде Ќазаќстан Республикасында Гендерлік теѕдік стратегиясын јзірлеп, онда экономикалыќ, јлеуметтік жјне саяси салаларды ќоса алєанда, ќызметтіѕ негізгі баєыттарын аныќ белгілеу, јйелдерге теѕ мїмкіндіктерді ќамтамасыз ету їшін шаралар жїйесін мерзімдері бойынша јзірлеу керек екенін тапсырды.

Стратегия - мемлекеттіѕ гендерлік саясатын іске асыруєа баєытталєан негізгі ќўжат, оны іске асырудыѕ жјне мемлекет пен азаматтыќ ќоєам тарапынан оныѕ мониторингін жїзеге асырудыѕ ќўралы, демократияныѕ ќалыптасуыныѕ маѕызды факторы болып табылады. Осыєан байланысты Стратегияныѕ јр бґліміне БЎЎ Јйелдер ќорыныѕ ґѕірлік офисімен (ЮНИФЕМ) бірлесіп јзірленген, саясатта, экономикада, білім беруде, отбасында, денсаулыќ саќтау жјне јйелдер мен балаларєа ќатысты зорлыќ-зомбылыќты болдырмау мјселелерінде гендерлік теѕдікке ќол жеткізу жґніндегі кґрсеткіштер енгізілген.

Гендерлік теѕдік стратегиясы 2006-2016 жылдар аралыєындаєы кезеѕде еркектер мен јйелдердіѕ ќўќыќтары мен мїмкіндіктерініѕ теѕдігіне ќол жеткізу жґніндегі міндеттердіѕ шешілуін кґздейді, 9 бґлімнен тўрады.

Ќазаќстан Республикасында Гендерлік теѕдік стратегиясын іске асыру јйелдер мен ерлердіѕ ґздерініѕ ґмір сїру ќўќыќтарын жынысќа байланысты кемсітусіз іске асыруы їшін жаєдай жасауєа ыќпал ететін болады.

НЕГІЗГІ ЎЄЫМДАР

Уаќытша арнайы шаралар - ќоєамда гендерлік теѕгерімге ќол жеткізуге баєытталєан шаралар (мысалы, оѕ дискриминация нысаны ретінде билік органдарындаєы јйелдер ґкілдігініѕ квотасы), БЎЎ-ныѕ Јйелдерге ќатысты кемсітудіѕ барлыќ тїрлерін жою туралы конвенциясына сјйкес ол кемсіту ретінде ќарастырылмайды.

Гендер - бўл ерлер мен јйелдердіѕ мінез-ќўлќын, сондай-аќ олардыѕ арасындаєы јлеуметтік ґзара ќарым-ќатынасты айќындайтын, олардыѕ јлеуметтік жјне мјдени нормалары мен рґлдерініѕ жиынтыєы.

"Gender" сґзі аєылшын тілінен аударєанда жыныс (еркек, јйел) дегенді білдіреді.

"Гендер" термині јлеуметтік процестерді тїсінуге арналєан талдау ќўралы болып табылады.

Гендерлік талдау - јзірленіп жатќан жјне ќолданыстаєы дамыту жобаларыныѕ ерлер мен јйелдерге тїрлі јсерін жїйелі тїрде зерттеу. Ол саяси, экономикалыќ, јлеуметтік жјне басќа да факторлардыѕ јйелдер мен еркектерге ќалайша јсер ететінін кґруге жјне салыстыруєа мїмкіндік береді.

Гендерлік теѕгерім - ўйымдастырушылыќ ќўрылымныѕ барлыќ деѕгейлеріндегі ерлер мен јйелдердіѕ теѕдігі.

Гендерлік бюджет - барлыќ салалар мен ќызметтердіѕ тїрлері бойынша мемлекеттік бюджеттіѕ ерлер мен јйелдердіѕ тїрлі топтарына ыќпал етуін баєалау ќўралы. Гендерлік баєдарланєан ќаржыландыруды талдауды кґздейді, барлыќ салалар мен ќызметтердіѕ тїрлері бойынша негізгі шыєыстардыѕ јйелдер мен ерлерге жеке јсерін ќарастырады, мемлекеттік ќызметтер саласындаєы мїмкіндіктердіѕ теѕдігіне ќол жеткізуге баєытталєан стратегиялар мен ќаржыландыруды талдайды.

Гендерлік зерттеулер - јйелдер мен ерлердіѕ јлеуметтік-экономикалыќ, саяси жјне мјдени мјртебесін, гендерлік рґлдері мен гендерлік ќарым-ќатынасын зерттеу. Ќоєамдаєы гендерлік ќатынастарєа ыќпал ету жґніндегі саясатты, стратегиялар мен баєдарламаларды јзірлеу мен жоспарлау їшін аќпарат беру.

Гендерлік-ќўќыќтыќ сараптама - халыќаралыќ стандарттар мен нормалардыѕ ўлттыќ заѕнамада ќандай дјрежеде іске асырылатынын айќындау.

Ерлер мен јйелдер їшін тек теѕ ќўќыќтар мен жауапкершілікті єана емес, сонымен ќатар теѕ мїмкіндіктерді де ќамтитын гендерлік јділетті саясатты ќалыптастыруєа ыќпал ететін, ґкілді жјне атќарушы органдардыѕ, јлеуметтіѕ гендерлік сезімталдыєыныѕ дјрежесін айќындау.

Гендерлік ескі нанымдар - белгілі бір жыныстыќ тегімен жјне "жыныстардыѕ маќсатымен" деп аталатын ґзара байланысты артыќшылыќ немесе кембаєалдыќ болуы туралы таптаурындар.

Гендерлік саясат - ќоєамдыќ ґмірдіѕ барлыќ салаларында ерлер мен јйелдердіѕ теѕдігіне ќол жеткізуге баєытталєан мемлекеттік жјне ќоєамдыќ ќызмет.

Гендерлік теѕдік - јлеуметтік функцияларды орындау кезінде жыныстыќ тегіне ќарамастан јйелдер мен ерлердіѕ ресурстар мен игіліктерге теѕ дјрежеде ќол жеткізуі.

Гендерлік теѕ ќўќыќтылыќ - јйелдер мен ерлердіѕ заѕ алдындаєы теѕ ќўќыќтыєы гендерлік теѕдікке жету жолдарыныѕ бірі болып табылады.

Гендерлік рґлдер - белгілі бір ќоєамда жјне тарихи жаєдайда ќолданылатын јлеуметтік жјне мјдени нормаларєа сјйкес ерлер мен јйелдерге берілетін јлеуметтік рґлдер.

Гендерлік статистика - ерлер мен јйелдердіѕ јлеуметтік-саяси ґмірдіѕ барлыќ салаларындаєы тиісті жаєдайын бейнелеу жјне ќоєамдаєы гендерлік проблемаларды кґрсетеді.

Гендерлік таптаурындар - лайыќты "јйелдік" жјне "еркектік" мінез-ќўлыќ, олардыѕ маќсаты, јлеуметтік рґлдері мен ќызметі туралы ќоєамда жалпыєа бірдей ќабылданєан орныќты кґзќарастар.

Гендерлік сезімталдыќ - жыныс нышаны бойынша кемсітудіѕ негізінде жататын јлеуметтік жаєынан ўштасќан факторларды тїсіну жјне назарєа алу.

Гендерлік сезімтал жоспарлау - јйелдер мен ќыздарєа даму процесіне ќатысуєа кґбірек мїмкіндік беруге арналєан жјне жоспарланєан іс-ќимылдардыѕ јйелдер мен ерлерге јсерін ґлшеуге арналєан арнайы јдістер мен ќўралдар.

Гендерлік сараптама - мемлекеттік баєдарламалар мен ґзге де актілердіѕ ерлер мен јйелдер теѕдігініѕ конституциялыќ ќўќыєына сјйкес келуін айќындау жјне жыныс нышаны бойынша кемсітуді болдырмау маќсатында оларды ќоєамдыќ-ќўќыќтыќ тўрєыдан талдау.

Жынысы бойынша кемсіту - жынысы бойынша адамныѕ ќўќыќтары мен бостандыќтарын кез келген шектеу немесе ќысым кґрсету, сондай-аќ оныѕ ќадір-ќасиетін тїсіру. Кемсітудіѕ еѕ кеѕ таралєан тїрі жынысы нышаны бойынша кемсіту болып табылады.

Жанама тїрде кемсіту - жынысы бойынша жалаѕ ажыратуєа (шектеуге, ерекшелеуге) негізделмеген, біраќ жынысы тїрлі адамдардыѕ ґз ќўќыќтары мен бостандыќтарын пайдалануында оларєа јр тїрлі јсер ететін іс-јрекеттер.

Оѕ тўрєыда кемсіту - ерлер мен јйелдердіѕ арасында іс жїзіндегі теѕдік орнатылуын жеделдетуге баєытталєан уаќытша арнайы шараларды енгізу мїмкіндігі. Жынысы бойынша дјстїрлі тїрде кемсітілетін топтардыѕ ґкілдеріне ќызмет сатысы бойынша жоєарылату, биліктіѕ сайланатын органдарына ўсынылу, жўмысќа орналасу, білім алу кезінде артыќшылыќтар беру.

Тікелей кемсіту - жыныстыќ тегін оны тікелей кґрсете отырып іс-јрекеттерде пайдалану маќсатында кемсіту.

Астыртын кемсіту - жыныстыќ тегін тікелей кґрсетпейтін, біраќ жынысы јр тїрлі адамдар їшін бірдей нјтиже бермейтін ќасаќана кемсіту.

Їйдегі зорлыќ-зомбылыќ (отбасындаєы зорлыќ-зомбылыќ) - егер бўл іс-јрекет отбасы мїшесініѕ заѕды ќўќыќтары мен бостандыќтарына ќысым кґрсетсе, оныѕ тјнін немесе жан дїниесін ќинап, моральдыќ зиян келтірсе немесе отбасы мїшесініѕ дене жаєынан немесе жеке басыныѕ дамуына ќатер келтіретін болса, отбасыныѕ бір мїшесініѕ екінші мїшесіне ќатысты кез келген ќасаќана іс-јрекеті.

Їй еѕбегі - јйелдердіѕ їй шаруашылыєын ўстап-кїту жґніндегі аќысы тґленбейтін, сандыќ баламасы мен јлеуметтік тўрєыдан мойындалєан мјні жоќ ќызметі (їй жинау, кір жуу, тамаќ дайындау жјне т.б.). Їй ішілік міндеттердіѕ теѕ бґлінбеуі јйелдерді кемсіту нысандарыныѕ бірі болып табылады.

Кґрсеткіштер - алєа ќойєан маќсаттарєа жетудегі ілгерілеушілікті (немесе оныѕ жоќ екенін); зерделенетін процестіѕ жай-кїйін кґрсететін кґрсеткіштер; сан, сапа жјне уаќыттыќ ќатынаста жоспарланєанмен салыстырєанда іс жїзінде неніѕ ґзгергенін ґлшейтін ќўрал.

Квоталар - сайлауда їміткерлердіѕ тізімін жасаєан кезде јйелдер мен ерлер ґкілдігініѕ, сондай-аќ олардыѕ заѕнамалыќ жјне атќарушы билік органдарына ќатысуыныѕ белгіленген деѕгейі. Квоталау ќоєамдаєы гендерлік теѕгерімге ќол жеткізуге арналєан уаќытша шара ретінде ќарастырылады.

Даєдарыс орталыќтары - зорлыќ-зомбылыќтыѕ немесе зорлыќ-зомбылыќ ќатерініѕ салдарынан ќиын жаєдайєа тап болєан, тјуекел тобындаєы адамдарєа, кґбінесе јйелдерге ќызметтер кґрсететін (консультациялар, уаќытша баспана беру, оѕалуєа кґмектесу) ўйымдар.

Јйелдерге ќатысты зорлыќ-зомбылыќ - ќоєамдыќ немесе жеке ґмірде жынысы негізінде жасалєан, јйелге тјни, жыныстыќ немесе психологиялыќ залал немесе азап келтіретін немесе келтіруі мїмкін кез келген зорлыќ-зомбылыќ јрекеті, сондай-аќ осындай јрекеттіѕ жасалу ќатері, бас бостандыєынан мјжбїрлеп немесе ерікті тїрде айыру.

Теѕ мїмкіндіктер - ќўќыќтар теѕдігіне іс жїзінде ќол жеткізу їшін ќажетті ќўралдар мен жаєдайлардыѕ жїйесі.

Теѕ ќўќыќтар - мемлекет кепілдік беретін, Ќазаќстан Республикасыныѕ Конституциясы мен басќа да заѕнамалыќ актілерінде бекітілген, азаматтыќ, саяси, экономикалыќ, јлеуметтік, мјдени жјне басќа да ќўќыќтарды жїзеге асырудыѕ јйелдер мен ерлер їшін теѕ ќўќыєы.

Ўрпаќты болу денсаулыєы - адамныѕ толыќќанды ўрпаќ јкелу ќабілетін кґрсететін денсаулыєы.

Ўрпаќты болу ќўќыќтары - азаматтардыѕ ўрпаќты болу денсаулыєын саќтау, азаматтардыѕ некеде немесе некеден тыс бала тууєа немесе бала туудан бас тартуєа, бойына бала бітіру мен оларды туу јдістеріне, балалардыѕ санына, туатын уаќыты мен жеріне, бала туу арасындаєы уаќыт аралыєына ќатысты шешім ќабылдау мен оны іске асыру, сондай-аќ осы салада медициналыќ-јлеуметтік, аќпараттыќ жјне консультациялыќ кґмек алу ќўќыєы.

Жўмыс орнындаєы нјпсілік ќол сўєу - нјпсілік ќол сўєу тјни жанасу мен ўсыныстар, нјпсілік реѕкі бар сґздер, порнография кґрсету жјне сґзбен немесе іс-јрекетпен нјпсілік талаптар ќою сияќты жаєымсыз нјпсілік мінез-ќылыќты ќамтиды.

Отбасындаєы нјпсілік зорлыќ-зомбылыќ - бўл отбасыныѕ басќа бір мїшесініѕ жыныстыќ ќол сўєылмаушылыєына жјне жыныстыќ еркіндігіне ќол сўєатын јрекет, сондай-аќ жасы кјмелетке толмаєан адамєа ќатысты нјпсілік сипаттаєы іс-јрекет.

Адамдарды саудалау - адамдарды пайдалану маќсатында жїзеге асырылатын, кїш жўмсау туралы ќоќан-лоќќы немесе кїш ќолдану немесе мјжбїрлеудіѕ басќа нысандарыныѕ ќолдану, ўрлау, алаяќтыќ жасау, алдау, билікті немесе біреудіѕ осал жаєдайын теріс пайдалану жолымен немесе бір тўлєаны баќылайтын екінші тўлєаныѕ келісімін алу їшін оны тґлем жасау немесе пайдалар тїрінде сатып алу жолымен адамдарды їгіттеп тарту, тасымалдау, табыстау, жасыру немесе ќабылдап алуды білдіреді. Пайдалану еѕ аз дегенде, їшінші бір адамдардыѕ жезґкшелікті пайдалануын жјне/немесе нјпсілік пайдаланудыѕ басќа нысандарын, мјжбїрлі еѕбекті немесе ќызметтерді, ќўлдыќты немесе ќўлдыќќа ўќсас салттарды, бас еркі жоќ жаєдайды немесе аєзаларын алуын ќамтиды.

SWOT-талдау - ахуалдыѕ немесе ќўбылыстыѕ јлсіз жјне кїшті жаќтарын, сондай-аќ осы ахуалды немесе ќўбылысты жаќсарту жґніндегі ќатерлер мен мїмкіндіктерді айќындауєа мїмкіндік беретін талдау јдістері.

1-БҐЛІМ.

ЕРЛЕР МЕН ЈЙЕЛДЕРДІЅ ЌЎЌЫЌТАРЫ МЕН МЇМКІНДІКТЕРІНІЅ

НАЌТЫ ТЕЅДІГІН ЌАМТАМАСЫЗ ЕТУ - УАЌЫТ ТАЛАБЫ

МАЌСАТЫ

Ќазаќстан Республикасыныѕ Конституциясы мен Ќазаќстан ќосылєан халыќаралыќ актілерде жарияланєан, ерлер мен јйелдердіѕ теѕ ќўќыќтары мен теѕ мїмкіндіктерін іске асыру їшін жаєдай жасау, сондай-аќ олардыѕ ќоєам ґмірініѕ барлыќ салаларына теѕ жаєдайда ќатысуы.

ЖАЄДАЙДЫ ТАЛДАУ

2005 жылдыѕ басына ќарай республикадаєы халыќтыѕ жалпы саны 15074,8 мыѕ адамды ќўрады, соныѕ ішінде јйелдер - 7817,9 мыѕ адам (51,9 %), ерлер - 7256,9 мыѕ адам (48,1 %). 1000 ер адамєа орта есеппен 1077 јйелден келеді.

Жасы 24-ке дейінгі аралыќтаєы халыќтыѕ гендерлік ќўрамы ерлердіѕ сан жаєынан артыќ екенін кґрсетеді, себебі ўл балалардыѕ ќыз балаларєа ќараєанда туылуы кґбірек. 25 жастан бастап ерлердіѕ їлесі 50 %-дан кеми тїседі, одан јрі жас ўлєайєан сайын бара-бара азая береді.

Ќазаќстанда адамныѕ орташа ґмір жасы 66,2 жылды, соныѕ ішінде ерлердікі - 60,6 жылды, јйелдердікі - 72,0 жылды ќўрайды. Јйелдер ерлерден 11,3 жыл артыќ ґмір сїреді.

Јлеуметтік рґлдерді бґлудегі ќалыптасќан таптаурындыќќа байланысты наќты ґмірде јйелдердіѕ ќўќыќтары мен мїмкіндіктері ерлерге ќараєанда азыраќ болады.

Ќазіргі уаќытта тґрт јйел єана министр, 8 јйел - министрдіѕ орынбасары, 3 јйел - комитет тґрайымы, 5 јйел - облыс јкімдерініѕ орынбасарлары, 1 јйел - аудан јкімі болып таєайындалєан. Аудан јкімдері орынбасарларыныѕ арасында јйелдер 17 %-ды, ауылдыќ жјне кенттік округтер јкімдерініѕ арасында - 11 %-ды, олардыѕ орынбасарларыныѕ арасында - 18 %-ды ќўрайды. Облыстар мен ќалалар јкімдерініѕ арасында јйелдер жоќ.

Мемлекеттік саяси ќызметшілер арасындаєы јйелдер саныныѕ 2000 жылєы 9,5 %-дан 2004 жылы 10,3 %-єа дейін біршама артуы байќалады. Бўл орайда биліктегі јйелдердіѕ саны лауазымдыќ сатыныѕ жоєарылыєына ќарай кеми береді.

Јйелдердіѕ Парламентте ґкілдік етуі 1999 жылєы 11,2%-дан 2004 жылы 9,5%-єа дейін тґмендеген. Мјслихаттардыѕ депутаттыєына ўсынылєан кандидат јйелдердіѕ саны 1999 жылмен салыстырєанда 16 %-єа артып, 2004 жылы 1619 адамды ќўраса да, жергілікті ґкілді органдардаєы јйелдердіѕ саны 1999 жылєы 19,2%-дан 2004 жылы 17,1%-єа азайєан.

Јйелдер еѕбек нарыєында азыраќ сўранысќа ие. 2004 жылы еѕбекпен ќамту ќызметтеріне жўмысќа орналасу мјселелері бойынша келгендердіѕ ішінен јрбір алтыншы јйелге єана жўмыс берілген. Жоєары жјне орта арнайы білімі бар 45 жастаєы жјне одан їлкен јйелдердіѕ жўмысќа орналасу мїмкіндігі мїлде аз.

Ќазіргі кезде жалданып жўмыс істейтін адамдардыѕ жартысына жуыєын јйелдер ќўрайды. Біраќ олардыѕ еѕбекаќысы ерлердіѕ еѕбекаќысыныѕ 61%-ын єана ќўрайды. Мўныѕ себебі, јдетте јйелдер денсаулыќ саќтау мен білім беру ісі сияќты дјстїрлі "јйелдер" салаларында еѕбекаќысы азыраќ ќызметтерде жўмыс істейді, 2004 жылы јйелдердіѕ еѕбекаќысы тиісінше ерлердіѕ еѕбекаќысынан 85% жјне 81%-ын ќўрады.

Јйелдерге ќатысты зорлыќ-зомбылыќ пен оларды нјпсі їшін пайдалану фактілері јлі жойылєан жоќ.

Гендерлік аспектілер шешімдер ќабылдау жјне мемлекеттік саясатты ќалыптастыру процесінде жеткілікті ескерілмейді.

Ерлер мен јйелдердіѕ мїмкіндіктерініѕ теѕгерімділігін ќамтамасыз ету їшін Мемлекет басшысыныѕ Жарлыєымен 1998 жылы Ќазаќстан Республикасыныѕ Президенті жанынан Отбасы жјне јйелдер істері жґніндегі ўлттыќ комиссия ќўрылды. Їкіметтіѕ 1999 жылєы 19 шілдедегі N 999 ќаулысымен Ќазаќстан Республикасында јйелдердіѕ жаєдайын жаќсарту жґніндегі іс-ќимылдардыѕ ўлттыќ жоспары бекітілді, оныѕ бїгінгі кїні 85 %-ы орындалды.

Јлеуметтік мјні бар проблемаларды шешуге отбасыныѕ, јйелдер мен балалардыѕ ќўќыќтары мен заѕды мїдделерін ќорєау саласында жўмыс істейтін 300-ге жуыќ їкіметтік емес ўйымдар мен ќоєамдыќ бірлестіктер белсене ќатысады, олардыѕ ќатарында 150 јйелдер ўйымы бар.

Теѕ ќўќыќтар мен теѕ мїмкіндіктерге ќол жеткізу маќсатында Мемлекет басшысы мынадай міндеттер ќойды:

билік органдарында шешімдер ќабылдау деѕгейінде мїмкіндігінше јйелдердіѕ кґп болуына ўмтылу;

заѕнаманы жетілдіру жјне гендерлік теѕдікті ќамтамасыз ету институттарын ќалыптастыру, "Ерлер мен јйелдердіѕ теѕ ќўќыќтары мен теѕ мїмкіндіктері туралы" Ќазаќстан Республикасы Заѕыныѕ ќабылдануын жеделдету, јйелдерді ќорєаудыѕ ќўќыќтыќ тетіктерін ќамтамасыз ету жґніндегі жўмысты жалєастыру;

јйелдердіѕ экономикалыќ ґмірге белсенді араласуы їшін жаєдайлар жасау;

јйелдер їшін экономикалыќ жеѕілдіктер мен артыќшылыќтар жасау, ана мен баланыѕ денсаулыєын жаќсарту жґнінде шаралар ќабылдау, јйелдер їшін ќўќыќтыќ жјне јлеуметтік кепілдіктердіѕ елеулі тїрде артуын ќамтамасыз ету;

адамгершілік ќўндылыќтарды жаѕєырту, отбасы мен некеніѕ жаєымды бейнесін јспеттеу.

Кїшті жаќтары

Ќазаќстан адам ќўќыќтары жґніндегі 60-тан астам халыќаралыќ шарттыѕ ќатысушысы болып табылады. Олардыѕ ќатарында Јйелдерге ќатысты кемсітудіѕ барлыќ нысандарын жою туралы конвенция (бўдан јрі - СИДО) бар.

СИДО-ны орындау жґніндегі Ќазаќстанныѕ есебіне БЎЎ-ныѕ Јйелдерге ќатысты кемсітуді жою жґніндегі комитеті жоєары баєа берді.

Јйелдердіѕ азаматтыќ белсенділігініѕ артуы, јйелдердіѕ їкіметтік емес ўйымдары саныныѕ ўлєаюы.

Јйелдер арасындаєы кјсіпкерлікті дамытуєа арналєан кредиттік желіні Ќазаќстан Республикасы Їкіметініѕ ќолдауы.

Ќазаќстан Республикасы Їкіметініѕ јйелдердіѕ мїдделерін мемлекеттік саясатќа енгізуге деген ниеттілігі.

Ќазаќстан Республикасыныѕ Президенті жанынан Отбасы жјне јйелдер істері жґніндегі ўлттыќ комиссияныѕ ќўрылуы, Ќазаќстан Республикасында јйелдердіѕ жаєдайын жаќсарту жґніндегі іс-ќимылдардыѕ ўлттыќ жоспарыныѕ жјне Ќазаќстан Республикасындаєы гендерлік саясат тўжырымдамасыныѕ ќабылдануы.

Ќазаќстан Республикасыныѕ Парламентінде "Отбасы" депутаттыќ тобыныѕ ќўрылуы. Адам ќўќыќтары жґніндегі ўлттыќ орталыќта јйелдер мен балалардыѕ ќўќыќтарын ќорєау жґніндегі сектордыѕ ќўрылуы.

Гендерлік теѕдік мјселелері бойынша халыќаралыќ ўйымдармен ынтымаќтастыќ.

Ўлттыќ заѕнамаєа гендерлік сараптаманыѕ басталуы.

"Ерлер мен јйелдердіѕ теѕ ќўќыќтары мен теѕ мїмкіндіктері туралы", "Тўрмыстаєы зорлыќ-зомбылыќ туралы" Ќазаќстан Республикасында заѕдары жобаларыныѕ жјне Ќазаќстан Республикасында 2006-2016 жылдарєа арналєан Гендерлік теѕдік стратегиясыныѕ

јзірленуі.

Јлсіз жаќтары

Гендерлік теѕдіктіѕ ќажеттілігін ќоєамныѕ жеткілікті тїсінбеуі. Јйелдіѕ ќоєамдаєы рґлі мен орны туралы ќалыптасќан дјстїрлі таптаурын болуы.

Мемлекеттік органдардыѕ гендерлік теѕдік саясатын мардымсыз іске асыруы. Заѕнамалыќ базаныѕ жетілмегендігі, гендерлік баєдары бар заѕнаманыѕ жоќтыєы, ерлер мен јйелдердіѕ аз жїзіндегі теѕдігі. Ерлер мен јйелдердіѕ іс жїзіндегі теѕ ќўќыќтылыєына ќол жеткізудіѕ тетіктерініѕ жетіспеуі.

Мемлекеттік мекемелердіѕ жјне ерлер мен јйелдердіѕ ќўќыќтары мен заѕды мїдделерін ќорєау мјселелерімен айналысатын їкіметтік емес ўйымдардыѕ ґзара іс-ќимылыныѕ жеткіліксіздігі.
  1   2   3